Utworzony został 16.IX.1993 r. Jego powierzchnia wynosi 6340 ha (lasy-5579 ha), a strefa ochronna wokół parku 10575 ha.

 Góry Stołowe to jedyny przykład w Polsce gór płytowych. Masyw ten ciągnie się od Kotliny Kamiennogórskiej (tam noszą nazwę Zawory), po dolinę Bystrzycy Dusznickiej i przełęcz Polskie Wrota. Czeska część gór nosi nazwę Broumovske  Steny.
 

Góry Stołowe formowały się przez ostatnie 70 mln lat od ustąpienia morza górnokredowego z niecki śródsudeckiej. Skały górnej kredy tworzą właściwą część gór, jako pozioma leżąca płyta, która składa się z trzech kompleksów skalnych: piaskowca, margli i znowu piaskowca (zalegającego na wysokości 900 m n.p.m.). Na początku trzeciorzędu (po ustąpieniu morza) zaczęło się fałdowanie gór systemu alpejskiego, które doprowadziło do licznych spękań w Sudetach. Powstały uskoki tektoniczne i zapadliskowe, m.in. Kotlina Jeleniogórska i Kotlina Kłodzka oraz wyznaczył się przebieg głównych dolin i grzbietów. Wtedy to ląd był lekko pochylony ku południowemu wschodowi i był zbudowany ze spękanego piaskowca. Rozpoczął się proces erodowania skał, (który trwa do dziś) spowodowany przez wodę, wiatr, mróz i roztwory chemiczne. Spowodował on m.in. podział płyt na grzbiety i odrębne wzgórza (masyw Szczelińca-919 m n.p.m., Skalnika-915 m n.p.m., Narożnika-895 m n.p.m. i Mnicha-522 m n.p.m.).
 Flora parku należy do piętra regla dolnego. Obecnie jest to las świerkowy, w dolnych partiach gór jest to świerk obcego pochodzenia, który zastąpił wycięte lasy bukowo-jodłowe (XIX i XX w.). 3% lasów to naturalne, nie zmienione zbiorowiska leśne. Występują m.in. w okolicach Pasterki-wzdłuż potoku Pośna-drzewostan żyznej buczyny, w której dominują buki z pojedynczymi okazami starych jodeł i wiązów; w okolicach Darnkowa i Rogowej Kopy (z jednym w Polsce stanowiskiem skalnicy zwodniczej-endemit). W trakcie trwania polodowcowego optimum klimatycznego na poziomie margli turońskich (środkowy poziom gór) wytworzyły się torfowiska wysokie. Jedno z nich w 1958 roku uznany został za ścisły rezerwat florystyczny "Wielkie Torfowisko Batorowskie" (39,3 ha-pomiędzy Karłowem i Batorowem). Rosną tu takie rośliny, jak: wrzosiec bagienny, modrzewnica zwyczajna, żurawina, bobrek trójlistkowy, rosiczki, sit cienki, bagnica torfowa, bażyna czarna i liczne turzyce.
 

W okolicach Łużyc, Gołaczowa i Batorowa występują specyficzne zbiorowiska łąkowe z bogatą szatą roślinną. Jest to obszar mioceńskiego zrównania z pojedynczo rozrzuconymi piaskowcowymi skałkami ostańcowymi. Jest często nazywany Sawanną Łężycką z powodu podobieństwa do krajobrazu afrykańskich ekosystemów łąkowych. Występują tu stanowiska pełnika europejskiego, ciemiężycy zielonej i storczyków. Podłoże skalne sprzyja rozwojowi różnorodnych mszaków epifitycznych i porostów o unikatowym charakterze. Na obszarze parku znajduje się 272 gatunki mchów i 112 gatunki wątrobowców, ponadto 510 gatunków drzew, krzewów i roślin zielonych, w tym 35 gatunków chronionych m.in. śnieżyca wiosenna,, lilia złotogłów, zimowit jesienny, arnika górska, dziewięćsił bezłodygowy, storczyk plamisty storczyk szerokolistny, podkolan biały, gółka długoostrogowa, listera jajowata.
 

Faunę parku zeprezentują m.in. jeleń, sarna, dzik, borsuk, małe ssaki jak orzesznica, popielica (bardzo rzadka) ryjówka górska. Ornitofauna parku to ponad 100 gatunków ptaków: sóweczka, puchacz, bocian czarny, gołębiarz , pustułka, gatunki typowo górskie to pluszcz i pliszka górska. Gady i płazy to żmija zygzakowata, zaskroniec, salamandra plamista i traszka górska.

 Z bezkręgowców w parku występują: ślimak karpacki, świdrzyk stępiony, świdrzyk okazały oraz 11 gatunków chronionych biegaczy, inne owady to trzyszcz plamiec (na podłożu piaszczystym), jelonkowate ( zakliniec, kostrzeń-w drzewostanach bukowych), ryjkowiec (rozpucz lepiężnikowiec-nad brzegami potoków), oraz gatunek rzadko występujący w Polsce-chrząszcz z rodziny kózkowatych. Warto wspomnieć o jedynych stwierdzonych stanowiskach w Sudetach (a nawet w Polsce) pająków: Lepthyphantes pulcher, Raebothorax Romulus i polodowcowy relikt Bathyphantes eumenis.
 

Góry Stołowe, a przede wszystkim Szczelinie Wielki, od dawna fascynuje ludzi swoim niezwykłym kształtem. Jednak prawdziwe zainteresowanie tym terenem datuje się od 1730 r. Wtedy to założono wieś Karłów (z polecenia Karola VI), która stanowiła miejsce wypadowe dla ludzi odwiedzających pobliskie kurorty. Franz Pabel-sołtys i oberżysta z Karłowa udostępnił Szczeliniec Wielki turystom: wytyczył ścieżki w labiryncie Szczelińca, był przewodnikiem, wybudował schody prowadzące na Szczeliniec, które służą po dziś dzień. 
 

Bazę turystyczną dla Gór Stołowych tworzą m.in. uzdrowiska (Kudowa Zdrój, Duszniki Zdrój, Polanica Zdrój), niewielka osada Karłów (wewnątrz parku), miejscowość Radków. Godne zwiedzenia jest: bazylika w Wambierzycach, Kaplica Czaszek w Czermnej (Kudowa Zdrój)- jedna z trzech w Europie. 
 

Z Karłowa prowadzą piesze szlaki:
- żółty - na Szczelinie Wielki (919 m n.p.m.), od przełęczy między Szczelińcami bez znaków, 45 min.
- czerwony - do Błędnych Skał-szczyt Skalniaka (915 m n.p.m.)
- żółty - do Skalnych Grzybów, przez Przełęcz Lisią-Białe Skały-Wielkie Torfowisko Batorowskie, czas przejścia około 2 godz. 40 minut,
- czerwony - do Skalnych Grzybów, około 2 godz.
 Kłodzko i uzdrowiska mają bezpośrednie połączenie z głównymi miastami Polski: Warszawą, Wrocławiem, Gdynią, Szczecinem, Poznaniem, Lublinem i Katowicami.